Dekontaminacja: co to jest, metody dekontaminacji i pomieszczenia

W tym artykule wyjaśniamy, co to jest dekontaminacja i jak przebiega dekontaminacja pomieszczeń. Dekontaminacja to proces usuwania lub unieszkodliwiania czynników szkodliwych, czyli drobnoustrojów, toksyn i substancji chemicznych, z ludzi, sprzętu, powierzchni, powietrza i pomieszczeń. W ochronie zdrowia obejmuje trzy stopnie: mycie, dezynfekcję i sterylizację, dobierane do ryzyka zakażenia. Dekontaminacja pomieszczeń łączy sprzątanie, dezynfekcję powierzchni i metody bezdotykowe, takie jak zamgławianie, ozonowanie czy naświetlanie UV-C. Tekst jest dla placówek medycznych, gabinetów kosmetycznych i medycyny estetycznej oraz osób, które chcą zrozumieć pojęcie.

Z tego artykułu dowiesz się:

• dekontaminacja co to i czym jest kontaminacja medyczna,
• jakie są metody dekontaminacji,
• czym różni się dekontaminacja a sterylizacja,
• jak przebiega dekontaminacja pomieszczeń i dekontaminacja w szpitalu.

Akcesoria do urządzeń Medika znajdziesz w kategorii akcesoria Medika. Medika nie sprzedaje urządzeń do dekontaminacji, sterylizatorów ani lamp UV-C, dlatego tekst ma charakter informacyjny, bez rekomendacji modeli. Przygotowanie narzędzi w gabinecie opisujemy w artykule o sterylizatorach do narzędzi kosmetycznych.

Dekontaminacja co to jest i na czym polega?

Na czym polega dekontaminacja, wynika z nazwy: przedrostek „de-” oznacza usunięcie, a kontaminacja to skażenie. Dekontaminacja przywraca stan, w którym człowiek, przedmiot lub pomieszczenie nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. Metodę dobiera się do rodzaju skażenia, materiału, który trzeba oczyścić, i wymaganego poziomu bezpieczeństwa. Inaczej odkaża się ręce, inaczej narzędzia chirurgiczne, a jeszcze inaczej pomieszczenie po chorym z zakażeniem przenoszonym drogą powietrzną.

Kontaminacja medyczna: co to jest?

Kontaminacja medyczna to skażenie drobnoustrojami lub substancjami szkodliwymi narzędzi, sprzętu, powierzchni, rąk personelu, materiałów albo próbek. Skażone narzędzie może przenieść bakterie, grzyby lub wirusy, w tym wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz HIV, na kolejną osobę. W laboratorium kontaminacja oznacza też zanieczyszczenie próbki obcym materiałem, które fałszuje wynik badania. Zapobieganie kontaminacji to aseptyka, czyli zasady pracy, które nie dopuszczają drobnoustrojów do rany, narzędzi i materiałów jałowych.

Metody dekontaminacji

Depirogenizację przeprowadza się zwykle suchym gorącym powietrzem w temperaturze około 250°C, bo zwykła sterylizacja niszczy bakterie, ale nie zawsze rozkłada ich endotoksyny. Sterylizacja w placówkach i gabinetach to najczęściej sterylizacja parą wodną pod ciśnieniem. Szpitale stosują też tlenek etylenu i plazmę nadtlenku wodoru, a promieniowaniem jonizującym sterylizuje się głównie przemysłowo sprzęt jednorazowy.

Metody bezdotykowe w pomieszczeniach

Zamgławianie nadtlenkiem wodoru rozprasza w pomieszczeniu mgłę preparatu, która dociera do powierzchni trudno dostępnych. Ozonowanie wykorzystuje silne właściwości utleniające ozonu, a naświetlanie UV-C uszkadza materiał genetyczny drobnoustrojów na odsłoniętych powierzchniach i w powietrzu. Wszystkie te metody działają na czystych powierzchniach, uzupełniają sprzątanie i dezynfekcję, a większość z nich stosuje się tylko pod nieobecność ludzi. Urządzenia do oczyszczania powietrza w gabinecie opisujemy w artykule o dezynfekcji powietrza lampami UV-C.

Dekontaminacja a sterylizacja

Dekontaminacja to pojęcie szersze, a sterylizacja jest jej najwyższym stopniem. Dekontaminacją jest każde działanie, które zmniejsza skażenie, od mycia rąk po sterylizację narzędzi. Sterylizacja niszczy wszystkie formy drobnoustrojów i jest wymagana dla narzędzi, które naruszają ciągłość skóry lub mają kontakt z krwią. Dla powierzchni i sprzętu, który dotyka tylko nieuszkodzonej skóry, wystarcza zwykle dezynfekcja. W gabinecie kosmetycznym stopień dekontaminacji przypisuje się do każdego narzędzia i powierzchni w spisanej procedurze.

Dekontaminacja pomieszczeń: jak przebiega?

1. Ocena skażenia: ustalenie rodzaju zagrożenia, na przykład drobnoustroju, pleśni lub substancji chemicznej, i obszaru.
2. Ochrona osób: wyprowadzenie ludzi i zwierząt oraz środki ochrony osobistej dla wykonujących.
3. Usunięcie zanieczyszczeń: sprzątanie, usunięcie materiałów skażonych i odpadów.
4. Dezynfekcja powierzchni: preparatem o spektrum dobranym do zagrożenia, z zachowaniem czasu kontaktu.
5. Metoda bezdotykowa: zamgławianie, ozonowanie lub UV-C, jeśli wymaga tego rodzaj skażenia.
6. Wietrzenie i kontrola: wietrzenie do bezpiecznego stężenia środka, w razie potrzeby badania mikrobiologiczne.

Zwykła dekontaminacja gabinetu po dniu pracy trwa krótko i obejmuje dezynfekcję powierzchni oraz wietrzenie. Dekontaminacja po poważnym skażeniu, na przykład po pożarze, zalaniu, rozwoju pleśni albo długo niezauważonym zgonie, może trwać kilka dni. Takie prace wykonują wyspecjalizowane firmy z odpowiednim sprzętem i środkami ochrony.

Dekontaminacja w szpitalu

W szpitalu dekontaminacja obejmuje narzędzia, sprzęt medyczny, powierzchnie, bieliznę, odpady i powietrze. Narzędzia trafiają do centralnej sterylizatorni, gdzie przechodzą mycie, dezynfekcję, kontrolę, pakowanie i sterylizację. Sale operacyjne i izolatki odkaża się po każdym zabiegu i po wypisie chorego z zakażeniem, a w razie potrzeby uzupełnia to zamgławianiem lub naświetlaniem UV-C. Szpitale mają zespoły kontroli zakażeń, które opracowują procedury i nadzorują ich wykonanie.

Dekontaminacja w gabinecie kosmetycznym i medycyny estetycznej

W gabinecie kosmetycznym i medycyny estetycznej dekontaminacja obejmuje narzędzia, głowice urządzeń, powierzchnie, ręce personelu, bieliznę zabiegową i odpady. Narzędzia naruszające skórę myje się, dezynfekuje, pakuje i sterylizuje w sterylizatorze parowym, a głowice urządzeń czyści się i dezynfekuje zgodnie z instrukcją producenta. Wybór sterylizatora do narzędzi manicure opisujemy w artykule o tym, jaki sterylizator wybrać do narzędzi i manicure.

Aseptyka w gabinecie

Aseptyka w gabinecie oznacza higienę rąk przed każdym klientem i po nim, rękawiczki jednorazowe, otwieranie sterylnych pakietów przy kliencie i oddzielenie strefy czystej od brudnej. Przy zabiegach naruszających skórę obowiązują też jałowe materiały jednorazowe i dezynfekcja skóry przed zabiegiem. Szybkie metody, takie jak sterylizator kulkowy, nie zastępują sterylizacji, co wyjaśniamy w artykule o sterylizatorze kulkowym.

Bezpieczeństwo przy dekontaminacji

Środki do dekontaminacji działają silnie także na człowieka. Ozon drażni drogi oddechowe, promieniowanie UV-C uszkadza oczy i skórę, a mgła nadtlenku wodoru podrażnia błony śluzowe. Dlatego zamgławianie, ozonowanie i naświetlanie lampami bezpośredniego działania prowadzi się w pustym pomieszczeniu, a po zakończeniu wietrzy się je przez czas podany przez producenta. Preparaty stosuje się zgodnie z kartą charakterystyki, w rękawiczkach i z ochroną oczu.

Podsumowanie

Dekontaminacja to usuwanie lub unieszkodliwianie czynników szkodliwych z ludzi, sprzętu, powierzchni i pomieszczeń. Obejmuje mycie, dezynfekcję i sterylizację, a w farmacji także depirogenizację. Dekontaminacja pomieszczeń łączy sprzątanie i dezynfekcję powierzchni z metodami bezdotykowymi stosowanymi pod nieobecność ludzi, a w gabinecie opiera się na spisanej procedurze dla narzędzi, powierzchni i rąk.

Artykuł ma charakter informacyjny. Wymagania sanitarne dla gabinetu potwierdź w lokalnej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

FAQ: najczęstsze pytania

Co to jest dekontaminacja?

To usuwanie lub unieszkodliwianie drobnoustrojów, toksyn i substancji chemicznych z ludzi, sprzętu, powierzchni i pomieszczeń.

Czym różni się dekontaminacja od sterylizacji?

Dekontaminacja to każde zmniejszenie skażenia, a sterylizacja jest jej najwyższym stopniem, który niszczy wszystkie drobnoustroje.

Co to jest kontaminacja medyczna?

To skażenie narzędzi, sprzętu, powierzchni, rąk lub próbek drobnoustrojami albo substancjami szkodliwymi.

Co to jest depirogenizacja?

To usuwanie pirogenów, na przykład endotoksyn bakterii, zwykle suchym gorącym powietrzem w około 250°C.

Czy w pomieszczeniu można przebywać podczas ozonowania?

Nie, ozonowanie i zamgławianie prowadzi się w pustym pomieszczeniu, a po nim pomieszczenie się wietrzy.